İnmemiş Testis

İnmemiş testis (Kriptorşidizm), erkek bebeklerde testislerden birinin veya her ikisinin doğumdan önce olması gereken yere, yani testis torbasına (skrotuma) inmemesi durumudur. Yenidoğan döneminde en sık görülen doğumsal ürolojik hastalıklardan biridir. Bazı bebeklerde testis ilk birkaç ay içerisinde kendiliğinden yerine inse de, inmeyen testislerin zamanında tedavi edilmemesi ilerleyen yıllarda kısırlık, testis kanseri ve testis dönmesi (torsiyon) gibi önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle erken tanı ve uygun zamanda tedavi büyük önem taşır.

İnmemiş Testis Nedir?

İnmemiş testis, gebelik sırasında karın içerisinde gelişen testisin doğumdan önce normal yolunu tamamlayarak testis torbasına inememesi durumudur. Tıbbi adı kriptorşidizm olan bu hastalık, erkek çocuklarda en sık görülen doğumsal ürolojik problemlerden biridir.

Normalde testisler gebeliğin son aylarında kasık kanalından geçerek skrotuma yerleşir. Ancak bu yolculuk tamamlanamazsa testis karın içerisinde, kasık kanalında veya daha nadir olarak farklı bir bölgede kalabilir.

Doğumdan sonraki ilk aylarda bazı bebeklerde testis kendiliğinden yerine inebilir. Ancak yaklaşık 6 aylık dönemden sonra spontan inme olasılığı oldukça azalır. Bu nedenle testisin hâlâ yerine inmediği bebeklerde çocuk ürolojisi veya üroloji uzmanı tarafından değerlendirme yapılması gerekir.

Normalde Testisler Nasıl İner?

Testisler anne karnındaki gelişimin ilk dönemlerinde böbreklerin yakınında oluşur. Gebeliğin ilerleyen haftalarında hormonların ve bazı anatomik yapıların etkisiyle kasık kanalından geçerek testis torbasına doğru hareket eder.

Normal şartlarda bu süreç doğumdan önce tamamlanır ve her iki testis de skrotum içerisinde yer alır.

Bu iniş sürecindeki herhangi bir bozukluk, testisin normal yerine ulaşamamasına neden olabilir.

İnmemiş Testis Nerelerde Bulunabilir?

İnmemiş testis her zaman karın içerisinde bulunmaz. Testis, normal iniş yolu üzerinde farklı seviyelerde kalabilir.

Testisin bulunduğu yer hem uygulanacak tedaviyi hem de ameliyat tekniğini belirleyen önemli faktörlerden biridir.

İnmemiş Testis Ne Kadar Sık Görülür?

İnmemiş testis, zamanında doğan erkek bebeklerde en sık görülen doğumsal anomalilerden biridir.

Yaklaşık olarak;

• Zamanında doğan erkek bebeklerin %2-5’inde
• Prematüre bebeklerin ise %30’a varan oranlarında

görülebilmektedir.

Doğumdan sonraki ilk aylarda birçok bebekte testis kendiliğinden yerine indiği için bu oranlar zamanla belirgin şekilde azalır.

İnmemiş Testis ile Retraktil Testis Aynı Şey midir?

Hayır. Bu iki durum birbirinden tamamen farklıdır.

Retraktil (utangaç) testiste testis normalde skrotumdadır ancak kremaster kasının güçlü çalışması nedeniyle zaman zaman kasığa doğru çekilebilir. Muayene sırasında testis kolaylıkla tekrar skrotuma indirilebilir ve bir süre burada kalabilir.

İnmemiş testiste ise testis normal yerine indirilemez veya indirildikten hemen sonra tekrar yukarı çıkar.

Bu ayrımın yapılması gereksiz ameliyatların önlenmesi açısından oldukça önemlidir.

İnmemiş Testis Tek Taraflı mı, Çift Taraflı mı Olur?

İnmemiş testis çoğu hastada yalnızca tek tarafta görülür. Ancak bazı çocuklarda her iki testis de skrotuma inmemiş olabilir.

Çift taraflı inmemiş testis bulunan bebeklerde hormon bozuklukları ve bazı doğumsal hastalıklar açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

İnmemiş Testis Neden Olur?

İnmemiş testisin kesin nedeni her zaman belirlenemese de, testislerin anne karnındaki normal iniş sürecini etkileyen birçok faktörün birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Hormonal bozukluklar, genetik yatkınlık, gebelik sürecine ait bazı özellikler ve testisin gelişimindeki anatomik farklılıklar bu durumun ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Gebelikte Testis İnişini Etkileyen Faktörler

Testislerin anne karnında skrotuma doğru ilerleyebilmesi için hormonlar, sinir sistemi ve anatomik yapıların uyum içerisinde çalışması gerekir. Bu mekanizmalardan birinde meydana gelen bozukluk testisin normal yerine ulaşmasını engelleyebilir.

Testis inişini etkileyebilecek başlıca faktörler şunlardır:

• Hormonal uyarıların yetersiz olması
• Gubernakulum adı verilen bağ dokusundaki gelişim bozuklukları
• Kasık kanalındaki anatomik problemler
• Genetik yatkınlık
• Anne karnındaki gelişim bozuklukları

Bu mekanizmalar tek başına veya birlikte rol oynayabilir.

Prematüre Doğum

İnmemiş testis için en önemli risk faktörlerinden biri prematüre doğumdur.

Çünkü testislerin skrotuma inişi gebeliğin son aylarında tamamlanır. Erken doğan bebeklerde bu süreç tamamlanmadan doğum gerçekleşebilir.

Bu nedenle prematüre erkek bebeklerde inmemiş testis görülme sıklığı zamanında doğan bebeklere göre belirgin şekilde daha yüksektir.

Düşük Doğum Ağırlığı

Düşük doğum ağırlığı ile doğan erkek bebeklerde de inmemiş testis daha sık görülebilir.

Özellikle gebelik haftasına göre gelişme geriliği bulunan bebeklerde risk artmaktadır.

Genetik Faktörler

Bazı çocuklarda genetik yatkınlık önemli rol oynayabilir.

Aşağıdaki durumlarda risk artabilir:

• Ailede inmemiş testis öyküsü
• Bazı kromozomal hastalıklar
• Doğumsal sendromlar
• Cinsiyet gelişim bozuklukları

Özellikle iki taraflı inmemiş testis bulunan çocuklarda gerektiğinde genetik değerlendirme yapılabilir.

Hormonal Bozukluklar

Testislerin normal inişi için erkeklik hormonlarının uygun düzeyde salgılanması gerekir.

Nadir de olsa aşağıdaki hormonal bozukluklar inmemiş testise neden olabilir:

• Hipofiz bezi hastalıkları
• Testosteron üretim bozuklukları
• LH ve hCG eksiklikleri
• Cinsiyet gelişim bozuklukları

Bu hastalıklar özellikle her iki testisin de inmemiş olduğu bebeklerde daha ayrıntılı araştırılır.

Çevresel Faktörler

Son yıllarda yapılan araştırmalar, gebelik dönemindeki bazı çevresel faktörlerin de testis gelişimini etkileyebileceğini düşündürmektedir.

Araştırılan faktörler arasında şunlar bulunmaktadır:

• Sigara kullanımı
• Bazı çevresel kimyasallar
• Endokrin bozucu maddeler
• Bazı pestisitler

Ancak bu faktörlerin tek başına hastalığa neden olduğu kesin olarak gösterilememiştir.

İnmemiş Testisin Belirtileri Nelerdir?

İnmemiş testis çoğu zaman ağrıya veya bebeği rahatsız eden belirgin bir şikâyete neden olmaz. Hastalık genellikle ebeveynlerin bez değiştirirken veya çocuk doktorunun rutin muayenesi sırasında testis torbasında bir ya da iki testisin ele gelmediğinin fark edilmesiyle tespit edilir.

En Sık Görülen Belirti

İnmemiş testisin en belirgin bulgusu, testis torbasının bir tarafının veya her iki tarafının boş görünmesidir.

Aileler çoğu zaman bez değiştirirken veya banyo sırasında aşağıdaki durumu fark eder:

• Testislerden biri ele gelmez.
• Testis torbasının bir tarafı diğerine göre daha küçüktür.
• Her iki testis de skrotumda hissedilmez.

Bu bulgular görüldüğünde çocuk ürolojisi veya üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Tek Taraflı ve Çift Taraflı Belirtiler

İnmemiş testis tek taraflı veya her iki tarafta birden görülebilir.

Tek taraflı inmemiş testiste;

• Bir testis normal yerindedir.
• Diğer testis skrotumda ele gelmez.
• Çocukta genellikle başka belirti bulunmaz.

Çift taraflı inmemiş testiste;

• Her iki testis de skrotumda hissedilmez.
• Bazı çocuklarda hormonal değerlendirme gerekebilir.
• Nadir durumlarda cinsiyet gelişim bozuklukları araştırılabilir.

İnmemiş Testis Ağrı Yapar mı?

Hayır. İnmemiş testis çoğu zaman ağrıya neden olmaz.

Ancak aşağıdaki durumlarda ağrı gelişebilir:

• Testis torsiyonu
• Kasıkta sıkışma
• Travma
• Nadir enfeksiyonlar

Özellikle kasık bölgesinde ani başlayan ağrı ve şişlik gelişmesi durumunda acil değerlendirme gerekir.

İleri Yaşlarda Nasıl Fark Edilebilir?

Bazı hafif olgular çocukluk döneminde fark edilmeyebilir ve ergenlik ya da erişkin yaşta tesadüfen tanı alabilir.

İleri yaşlarda aşağıdaki durumlar nedeniyle değerlendirme yapılabilir:

• Kısırlık araştırması
• Kasıkta ele gelen kitle
• Testislerin farklı büyüklükte olması
• Rutin sağlık muayenesi

Bu nedenle çocukluk döneminde tanı konulamayan hastalarda erişkin yaşta da değerlendirme gerekebilir.

Ne Zaman Acil Başvurulmalıdır?

İnmemiş testis tek başına acil bir durum değildir. Ancak aşağıdaki belirtiler gelişirse zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Ani başlayan kasık veya testis ağrısı
• Kasıkta sert ve ağrılı şişlik
• Bulantı ve kusma
• Kızarıklık
• Ateş

Bu belirtiler testis torsiyonu gibi acil müdahale gerektiren hastalıkların habercisi olabilir.

İnmemiş Testis Nasıl Teşhis Edilir?

İnmemiş testisin tanısı çoğu zaman dikkatli bir fizik muayene ile konulur. Muayene sırasında testisin yerinin belirlenmesi, retraktil testis ile ayırt edilmesi ve eşlik eden diğer ürolojik problemlerin değerlendirilmesi amaçlanır. Gerektiğinde görüntüleme yöntemleri ve nadir durumlarda ek hormonal veya genetik incelemeler de planlanabilir.

Fizik Muayene

Tanının ilk ve en önemli basamağı ayrıntılı fizik muayenedir. Muayene sırasında çocuk sıcak bir ortamda ve mümkün olduğunca rahat pozisyonda değerlendirilir. Amaç testisin yerini belirlemek ve gerçekten inmemiş testis mi yoksa retraktil (utangaç) testis mi olduğunu ayırt etmektir.

Fizik muayenede özellikle aşağıdaki durumlar değerlendirilir:

• Testisin ele gelip gelmediği
• Kasık kanalında bulunup bulunmadığı
• Her iki testisin büyüklüğü
• Testis torbasının gelişimi
• Kasık fıtığı varlığı
• Retraktil testis olup olmadığı

Deneyimli bir hekim tarafından yapılan fizik muayene çoğu zaman tanı için yeterlidir.

Ultrason Gerekli midir?

Toplumda yaygın inanışın aksine her inmemiş testis hastasında ultrason çekilmesi gerekmez.

Ultrason aşağıdaki durumlarda yardımcı olabilir:

• Kasıkta ele gelen kitlenin değerlendirilmesi
• Şüpheli diğer hastalıkların araştırılması
• Eşlik eden patolojilerin incelenmesi

Ancak karın içerisinde bulunan testislerin gösterilmesinde ultrasonun başarısı sınırlıdır.

Manyetik Rezonans (MR) veya Bilgisayarlı Tomografi (BT) Gerekir mi?

Hayır. İnmemiş testisin tanısında MR ve BT rutin olarak kullanılmaz.

Bu görüntüleme yöntemleri yalnızca seçilmiş ve özel durumlarda tercih edilir. Çoğu hastada cerrahi değerlendirme görüntüleme yöntemlerinden daha değerlidir.

Laparoskopi Tanıda Kullanılır mı?

Evet. Fizik muayenede testisin ele gelmediği bazı çocuklarda tanı ve tedavi amacıyla laparoskopi uygulanabilir.

Laparoskopi sayesinde:

• Karın içerisindeki testis görülebilir.
• Testisin gelişimi değerlendirilebilir.
• Uygun hastalarda aynı seansta tedavi uygulanabilir.

Bu yöntem özellikle ele gelmeyen inmemiş testislerde altın standart değerlendirme yöntemlerinden biridir.

Hormon ve Genetik Testler Ne Zaman Yapılır?

Her çocukta hormon veya genetik inceleme yapılması gerekmez.

Aşağıdaki durumlarda ek değerlendirmeler planlanabilir:

• Her iki testisin de ele gelmemesi
• Cinsiyet gelişim bozukluğu şüphesi
• Genital anomalilerin birlikte bulunması
• Hormonal hastalık şüphesi

Bu testler sayesinde altta yatan farklı hastalıklar araştırılabilir.

İnmemiş Testis Nasıl Tedavi Edilir?

İnmemiş testisin tedavisi çoğu hastada cerrahidir. Doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden inmeyen testislerde beklemek yerine uygun yaşta ameliyat planlanması önerilir. Tedavinin amacı testisi normal yerine indirmek, üreme fonksiyonlarını korumak, testis kanseri riskini azaltmaya yardımcı olmak ve ileride gelişebilecek komplikasyonların önüne geçmektir.

İnmemiş Testis Kendiliğinden Düzelir mi?

Doğumdan sonraki ilk aylarda bazı bebeklerde testis kendiliğinden skrotuma inebilir. Özellikle yaşamın ilk 3-6 ayında spontan düzelme görülebilir.

Ancak yaklaşık 6 aylık yaştan sonra kendiliğinden inme ihtimali oldukça düşüktür.

Bu nedenle testis hâlâ yerine inmemişse beklemek yerine tedavi planlaması yapılmalıdır.

İnmemiş Testis Ameliyatı (Orşiopeksi)

İnmemiş testisin standart tedavisi orşiopeksi adı verilen cerrahi işlemdir.

Bu ameliyatta testis bulunduğu yerden dikkatlice serbestleştirilir ve testis torbasındaki doğal yerine indirilerek sabitlenir.

Ameliyatın temel amaçları şunlardır:

• Testisin normal pozisyona yerleştirilmesi
• Sperm üreten hücrelerin korunmasına katkı sağlanması
• Testis torsiyonu riskinin azaltılması
• Takip muayenelerinin kolaylaştırılması
• Testis kanserinin erken fark edilmesine yardımcı olunması

Ameliyat Ne Zaman Yapılmalıdır?

Güncel EAU ve AUA kılavuzlarına göre inmemiş testis ameliyatının mümkün olduğunca erken dönemde tamamlanması önerilmektedir.

Cerrahinin geciktirilmesi, testis fonksiyonlarının olumsuz etkilenme riskini artırabilir.

Laparoskopik Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Fizik muayenede testisin ele gelmediği çocuklarda testisin karın içerisinde olduğu düşünülüyorsa laparoskopik cerrahi tercih edilebilir.

Laparoskopi sayesinde:

• Karın içerisindeki testisin yeri belirlenebilir.
• Testis uygunsa aynı seansta skrotuma indirilebilir.
• Gelişmemiş testislerde uygun cerrahi planlama yapılabilir.

Bu yöntem özellikle ele gelmeyen inmemiş testislerde oldukça başarılı sonuçlar vermektedir.

Hormon Tedavisi Uygulanır mı?

Geçmiş yıllarda bazı hastalarda hormon tedavileri uygulanmış olsa da günümüzde bu yöntem rutin tedavi olarak önerilmemektedir.

Çünkü yapılan bilimsel çalışmalar;

• Başarı oranlarının düşük olduğunu,
• Testisin kalıcı olarak yerine inmesini her zaman sağlamadığını,
• Cerrahinin daha başarılı sonuçlar verdiğini

göstermektedir.

Ameliyat Başarı Oranı Nedir?

İnmemiş testis ameliyatı çocuk ürolojisi konusunda deneyimli cerrahlar tarafından uygulandığında oldukça yüksek başarı oranlarına sahiptir.

Kasık kanalındaki testislerde başarı oranı genellikle oldukça yüksektir. Karın içerisindeki testislerde ise başarı; testisin yerleşimine, damar uzunluğuna ve gelişim durumuna göre değişebilir.

İnmemiş Testis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

İnmemiş testisin tedavi edilmeden bırakılması, çocukluk döneminde belirti vermese bile ilerleyen yaşlarda önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Testisin karın içerisinde veya kasık kanalında uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalması sperm üreten hücrelerde kalıcı hasar oluşturabilir. Ayrıca testis kanseri, testis torsiyonu ve travma riski de normal yerleşimli testislere göre daha yüksektir.

Kısırlık Riski Artar mı?

Evet. Tedavi edilmeyen inmemiş testiste en önemli sorunlardan biri sperm üretiminin olumsuz etkilenmesidir.

Testislerin normal çalışabilmesi için vücut sıcaklığından yaklaşık 2-3°C daha düşük sıcaklıkta bulunmaları gerekir. Karın içerisinde veya kasık kanalında kalan testisler daha yüksek sıcaklığa maruz kaldıkları için zamanla sperm üreten hücrelerde hasar gelişebilir.

Risk özellikle aşağıdaki durumlarda daha yüksektir:

• Her iki testisin de inmemiş olması
• Ameliyatın geç yaşta yapılması
• Karın içerisinde yerleşmiş testis bulunması

Testis Kanseri Riski

İnmemiş testis bulunan bireylerde erişkin yaşlarda testis kanseri gelişme riski toplum ortalamasına göre daha yüksektir.

Erken yapılan orşiopeksi bu riski tamamen ortadan kaldırmasa da testisin normal yerine alınmasını sağlayarak muayene edilmesini kolaylaştırır ve olası tümörlerin daha erken fark edilmesine yardımcı olur.

Testis Torsiyonu Riski

İnmemiş testis normal yerleşimli testislere göre daha hareketli olabilir. Bu durum testisin kendi etrafında dönmesine, yani testis torsiyonuna zemin hazırlayabilir.

Testis torsiyonu geliştiğinde:

• Ani başlayan şiddetli ağrı
• Kasıkta hassasiyet
• Bulantı ve kusma
• Şişlik

görülebilir ve acil cerrahi müdahale gerekebilir.

Travmaya Daha Açık Hale Gelmesi

Kasık kanalında bulunan testisler günlük yaşam sırasında darbelere daha açık olabilir.

Özellikle:

• Bisiklete binme
• Spor aktiviteleri
• Düşmeler
• Kasık bölgesine alınan darbeler

testiste yaralanma riskini artırabilir.

Kasık Fıtığı Birlikte Görülebilir mi?

Evet. İnmemiş testis bulunan çocuklarda kasık fıtığı normal çocuklara göre daha sık görülebilir.

Bu nedenle orşiopeksi ameliyatı sırasında eşlik eden kasık fıtığı da aynı seansta tedavi edilebilir.

Psikolojik Etkileri

İnmemiş testis çocukluk döneminde genellikle psikolojik sorun oluşturmaz. Ancak tedavi edilmeyen hastalarda ergenlik ve erişkin dönemde vücut algısı, özgüven ve cinsel sağlıkla ilgili kaygılar gelişebilir.

Erken tedavi hem fiziksel hem de psikolojik açıdan olumlu katkılar sağlayabilir.

İnmemiş Testis Hakkında Sık Sorulan Sorular

İnmemiş testis tanısı alan çocukların ailelerinin en sık merak ettiği soruların bilimsel veriler doğrultusunda hazırlanmış yanıtlarını aşağıda bulabilirsiniz.

İnmemiş testis kendiliğinden düzelir mi?

Bazı bebeklerde doğumdan sonraki ilk birkaç ay içerisinde testis kendiliğinden skrotuma inebilir. Ancak yaklaşık 6 aylık yaştan sonra bu olasılık oldukça düşüktür. Bu nedenle bu dönemden sonra hâlâ yerine inmemiş testislerde cerrahi değerlendirme önerilir.

İnmemiş testis ameliyatı zor mudur?

Hayır. Orşiopeksi, çocuk ürolojisinde sık uygulanan ve başarı oranı yüksek bir ameliyattır. İşlem çoğunlukla genel anestezi altında yapılır ve hastaların büyük bölümü aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir.

Ameliyat sonrasında testis normal çalışır mı?

Erken dönemde yapılan orşiopeksi ameliyatı testisin gelişimine ve fonksiyonlarının korunmasına önemli katkı sağlar. Ancak özellikle geç tedavi edilen olgularda testis fonksiyonları tamamen normale dönmeyebilir. Sonuçlar testisin bulunduğu yere ve ameliyat yaşına göre değişiklik gösterebilir.

İnmemiş testis kısırlığa neden olur mu?

Evet. Özellikle iki taraflı ve tedavisi geciken inmemiş testislerde sperm üretimi olumsuz etkilenebilir. Buna karşılık erken tedavi edilen birçok çocuk erişkin yaşta normal üreme fonksiyonlarına sahip olabilmektedir.

İnmemiş testis kanser yapar mı?

İnmemiş testisi bulunan bireylerde testis kanseri gelişme riski toplum ortalamasına göre daha yüksektir. Orşiopeksi bu riski tamamen ortadan kaldırmaz ancak testisin düzenli muayene edilmesini kolaylaştırır ve olası tümörlerin daha erken fark edilmesine yardımcı olur.

Ameliyat sonrası testis tekrar yukarı çıkar mı?

Başarılı bir orşiopeksi sonrasında testis çoğunlukla bulunduğu yerde kalır. Ancak nadir durumlarda testis yeniden yukarı hareket edebilir veya yeterince gelişmeyebilir. Bu nedenle ameliyat sonrasında düzenli doktor kontrolleri önemlidir.

İnmemiş testis erişkin yaşta fark edilirse ne yapılır?

Bazı hastalarda inmemiş testis erişkin yaşta tesadüfen fark edilebilir. Bu durumda tedavi planı; testisin yeri, gelişimi, hastanın yaşı ve çocuk sahibi olma planı dikkate alınarak belirlenir.

Bazı erişkin hastalarda testisin skrotuma indirilmesi uygun olurken, gelişimini tamamlamamış veya fonksiyonunu kaybetmiş testislerde testisin alınması (orşiektomi) önerilebilir.

İnmemiş testis ameliyatından sonra spor yapılabilir mi?

Çocukların büyük bölümü ameliyattan sonraki birkaç hafta içerisinde normal günlük aktivitelerine dönebilir. Ağır fiziksel aktiviteler ve temas sporları için doktorun önerdiği süre beklenmelidir.

Sonuç

İnmemiş testis, erkek çocuklarda en sık görülen doğumsal ürolojik hastalıklardan biridir. Çoğu zaman belirti vermemesi nedeniyle yalnızca dikkatli fizik muayene ile fark edilir. Yaşamın ilk aylarında kendiliğinden düzelme görülebilse de yaklaşık 6 aydan sonra testisin hâlâ skrotuma inmemiş olması durumunda uzman değerlendirmesi gerekir.

Uygun yaşta yapılan orşiopeksi ameliyatı; testisin normal gelişimini desteklemeye, üreme fonksiyonlarını korumaya, testis torsiyonu riskini azaltmaya ve testis kanserinin daha erken fark edilmesine katkı sağlar. Bu nedenle inmemiş testis tanısı alan çocuklarda tedavinin geciktirilmemesi ve düzenli takiplerin sürdürülmesi büyük önem taşımaktadır.

Bilimsel Kaynaklar

1. European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Paediatric Urology.
2. American Urological Association (AUA). Evaluation and Treatment of Cryptorchidism Guideline.
3. European Society for Paediatric Urology (ESPU). Clinical Guidelines.
4. Campbell-Walsh-Wein Urology. Cryptorchidism.
5. Smith’s General Urology. Undescended Testis.
6. American Academy of Pediatrics (AAP). Evaluation and Referral of Cryptorchidism.