Oligometastatik prostat kanseri, prostat kanserinin vücutta sınırlı sayıda bölgeye yayıldığı özel bir hastalık durumudur. Genellikle lenf bezlerinde veya kemiklerde birkaç metastaz odağı bulunur. Yaygın metastatik hastalığa göre daha sınırlı olan bu evrede; hormon tedavisi, prostata yönelik radyoterapi ve metastazların hedeflendiği tedaviler birlikte uygulanarak hastalık uzun süre kontrol altında tutulabilir.
İçindekiler
Oligometastatik prostat kanseri nedir?
Oligometastatik prostat kanseri, prostat kanserinin prostat dışına yayıldığı ancak yayılımın sınırlı sayıda bölgede bulunduğu hastalık durumudur. Genellikle lenf bezlerinde veya kemiklerde birkaç metastaz odağı vardır. Çalışmalarda çoğunlukla üç ya da beşe kadar metastaz “oligometastatik” olarak kabul edilse de yalnızca metastaz sayısına bakılarak karar verilmez.
Metastazların bulunduğu organlar, büyüklükleri, hastalığın ilerleme hızı, PSA düzeyi, tümörün saldırganlık derecesi ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir. Bu nedenle aynı sayıda metastazı bulunan iki hastanın tedavisi farklı olabilir.
Oligometastatik hastalık, prostatla sınırlı kanser ile vücuda yaygın olarak dağılmış metastatik kanser arasında bir geçiş evresi olarak düşünülebilir. Hastalığın sınırlı olması, bazı hastalarda hem prostatın hem de metastazların tedavi edilmesine imkân sağlayabilir.
Oligometastatik hastalık nasıl ortaya çıkar?
Oligometastatik prostat kanseri iki şekilde görülebilir:
- Hastaya ilk tanı konulduğunda prostat dışındaki birkaç bölgede metastaz bulunabilir.
- Daha önce ameliyat veya radyoterapi uygulanmış bir hastada, takip sırasında sınırlı sayıda metastaz gelişebilir.
Bu iki durumun tedavisi aynı değildir. İlk tanı sırasında metastazı bulunan hastalarda prostat içindeki ana tümör hâlâ yerindedir. Daha önce prostat ameliyatı geçirmiş hastalarda ise tedavinin hedefi sonradan ortaya çıkan metastazlardır.
Oligometastatik prostat kanseri belirtileri nelerdir?
Oligometastatik prostat kanseri her zaman belirti vermeyebilir. Bazı hastalarda hastalık yalnızca PSA yüksekliği ve görüntüleme sonuçlarıyla ortaya çıkar.
Görülebilecek belirtiler şunlardır:
- İdrar yaparken zorlanma
- İdrar akımında zayıflama
- Sık idrara çıkma
- İdrarda veya menide kan görülmesi
- Bel, kalça, sırt ya da kemik ağrısı
- Halsizlik ve kilo kaybı
Bu belirtiler yalnızca prostat kanserine özgü değildir. Kesin değerlendirme için üroloji muayenesi ve gerekli tetkiklerin yapılması gerekir.
Oligometastatik prostat kanseri tanısı nasıl konulur?
Tanıda öncelikle PSA düzeyi, prostat muayenesi, prostat MR’ı ve biyopsi sonuçları değerlendirilir. Biyopsi, kanserin varlığını ve saldırganlık derecesini gösterir.
Kanserin prostat dışına yayılıp yayılmadığını belirlemek için günümüzde sıklıkla PSMA PET/BT kullanılmaktadır. Bu yöntem, lenf bezlerindeki ve kemiklerdeki küçük metastazları diğer bazı görüntüleme yöntemlerinden daha erken gösterebilir. Gerektiğinde bilgisayarlı tomografi, kemik sintigrafisi veya tüm vücut MR’ından da yararlanılabilir.
Görüntülemede saptanan her küçük odak kesin olarak metastaz anlamına gelmez. Şüpheli bulgular hastanın PSA değeri, biyopsi sonucu ve diğer görüntülemelerle birlikte yorumlanmalıdır. Sonuç tedaviyi önemli ölçüde değiştirecekse bazı lezyonlardan biyopsi alınması gerekebilir.
Oligometastatik prostat kanseri tedavisi nasıl yapılır?
Tedavinin temel amaçları şunlardır:
- Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak
- Metastazların çoğalmasını önlemek
- Prostat içindeki ana tümörü kontrol altında tutmak
- Ağrı ve idrar yolu sorunlarını önlemek
- Yaşam süresini ve yaşam kalitesini artırmak
Oligometastatik prostat kanseri tek bir yöntemle tedavi edilmez. Çoğu hastada ilaç tedavisiyle birlikte prostatın ve gerektiğinde metastazların hedeflendiği bir tedavi planı hazırlanır.
Prostat kanseri tedavisi hakkında daha fazla bilgi için prostatkanseritedavisi.com web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
Hormon tedavisi
Prostat kanseri hücrelerinin büyük bölümü büyümek için erkeklik hormonu olan testosterondan yararlanır. Hormon baskılama tedavisi, testosteron düzeyini düşürerek kanser hücrelerinin büyümesini yavaşlatır.
Metastatik prostat kanserinde hormon tedavisi çoğunlukla tedavinin temelini oluşturur. Günümüzde birçok hastada hormon baskılama tedavisine, kanser hücresinin erkeklik hormonundan yararlanmasını daha güçlü biçimde engelleyen ek ilaçlar da verilmektedir.
Hastanın yaşı, kalp ve damar hastalıkları, şeker hastalığı, kemik sağlığı ve hastalığın yaygınlığı ilaç seçiminde dikkate alınır. Bazı hastalarda kemoterapi de tedaviye eklenebilir.
Hormon tedavisi sırasında sıcak basması, halsizlik, cinsel istekte azalma, kilo artışı, kas ve kemik kaybı gibi yan etkiler gelişebilir. Bu nedenle hastaların kalp sağlığı, kan şekeri, kolesterol düzeyi ve kemik yoğunluğu düzenli olarak takip edilmelidir.
Prostata yönelik radyoterapi
İlk tanı sırasında sınırlı sayıda metastazı bulunan bazı hastalarda prostata yönelik radyoterapi uygulanabilir. Amaç prostat içindeki ana tümörü kontrol altına almak, hastalığın ilerlemesini geciktirmek ve ileride ortaya çıkabilecek kanama, idrar tıkanıklığı veya böbreklerde şişme gibi sorunları azaltmaktır.
Prostat radyoterapisi hormon ve diğer sistemik tedavilerin yerine geçmez. Uygun hastalarda bu tedavilere ek olarak uygulanır. Özellikle metastaz yükü düşük olan hastalarda daha fazla yarar sağlayabilir.
Radyoterapi sırasında sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma, bağırsak hareketlerinde artış ve yorgunluk görülebilir. Bu yakınmaların önemli bir bölümü tedavi sonrasında azalır.
Metastazlara yönelik tedavi
Sınırlı sayıdaki metastazlara yüksek doz ve hassas radyoterapi uygulanmasına stereotaktik radyoterapi adı verilir. Bu yöntemle çevredeki sağlıklı dokular mümkün olduğunca korunarak metastazlı bölge doğrudan hedeflenir.
Metastazlara yönelik tedavi bazı hastalarda:
- Hastalığın ilerlemesini geciktirebilir.
- Yeni metastazların ortaya çıkmasına kadar geçen süreyi uzatabilir.
- Hormon tedavisine başlanmasını geciktirebilir.
- Ağrıya neden olan metastazları kontrol altına alabilir.
Bununla birlikte görüntülemede görülen metastazların tedavi edilmesi, vücuttaki bütün mikroskobik kanser hücrelerinin ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez. Bu nedenle metastazlara yönelik radyoterapi çoğu hastada ilaç tedavisinin yerine değil, ona ek olarak değerlendirilir.
Ameliyat yapılabilir mi?
Prostat kanseri sınırlı sayıda bölgeye yayılmış olsa bile hastalık artık yalnızca prostatın içinde değildir. Bu nedenle prostatın ameliyatla alınması, vücuttaki bütün kanser hücrelerinin ortadan kaldırılacağını garanti etmez.
Buna rağmen genç, genel sağlık durumu iyi, metastaz sayısı az ve prostat içindeki tümörü tamamen çıkarılabilir olan bazı hastalarda radikal prostatektomi gündeme gelebilir. Ameliyatın amacı prostat içindeki ana tümörü ortadan kaldırmak ve ileride gelişebilecek idrar yolu sorunlarını azaltmaktır.
Ancak oligometastatik prostat kanserinde ameliyatın yaşam süresini kesin olarak uzattığı henüz kanıtlanmış değildir. Radyoterapiye ilişkin bilimsel kanıtlar ameliyata göre daha güçlüdür. Bu nedenle ameliyat bugün için her oligometastatik hastaya uygulanan standart bir tedavi değildir. Çok dikkatli seçilmiş hastalarda, deneyimli merkezlerde ve diğer tedavi seçenekleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Ameliyat düşünülen hastaya daha sonra radyoterapiye veya uzun süreli ilaç tedavisine ihtiyaç duyabileceği de açıkça anlatılmalıdır.
Her metastaz ameliyatla çıkarılabilir mi?
Lenf bezindeki veya kemikteki tek bir metastazın ameliyatla çıkarılması bazı özel durumlarda düşünülebilir. Ancak bu yaklaşım rutin olarak uygulanmaz. Çünkü görüntülemede tek metastaz görülse bile vücutta henüz görülemeyecek kadar küçük başka kanser odakları bulunabilir.
Metastazların tedavisinde çoğunlukla cerrahi yerine hassas radyoterapi tercih edilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna metastazın yeri, büyüklüğü, hastanın daha önce aldığı tedaviler ve genel sağlık durumu değerlendirilerek karar verilir.
Tedavi kişiye özel planlanmalıdır
Oligometastatik prostat kanserinde yalnızca metastaz sayısına bakılarak tedavi kararı verilmesi doğru değildir. Aşağıdaki özellikler birlikte değerlendirilmelidir:
- Metastazların ilk tanıda mı yoksa önceki tedaviden sonra mı ortaya çıktığı
- Metastazların lenf bezinde, kemikte veya başka bir organda bulunması
- PSA düzeyi ve yükselme hızı
- Biyopsideki kanserin saldırganlık derecesi
- Prostat içindeki tümörün büyüklüğü ve çevre dokularla ilişkisi
- Hastanın yaşı ve yaşam beklentisi
- Kalp, damar, böbrek ve kemik sağlığı
- Daha önce uygulanan tedaviler
- Hastanın tedaviden beklentileri
Bu nedenle tedavi planının üroloji, radyasyon onkolojisi, medikal onkoloji, nükleer tıp, radyoloji ve patoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle hazırlanması önemlidir.
Tedavi sonrasında takip
Takipte belirli aralıklarla PSA ve gerektiğinde testosteron düzeyi ölçülür. PSA’nın düşmesi tedaviye yanıt hakkında önemli bilgi verir ancak tek başına yeterli değildir. Hastanın şikâyetleri, muayene bulguları ve gerekli durumlarda tekrarlanan görüntülemeler de değerlendirilir.
Hormon tedavisi alan hastalarda ayrıca:
- Tansiyon
- Kan şekeri
- Kolesterol
- Vücut ağırlığı
- Kas gücü
- Kemik yoğunluğu
takip edilmelidir. Düzenli egzersiz, uygun beslenme, sigaranın bırakılması ve kilo kontrolü tedavinin yan etkilerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Oligometastatik prostat kanseri tamamen iyileşir mi?
Oligometastatik prostat kanseri, yaygın metastatik hastalığa göre daha sınırlı bir hastalıktır ve bazı hastalarda uzun süre kontrol altında tutulabilir. Özellikle metastaz sayısı az, hastalık ilerleme hızı düşük ve tedaviye yanıt iyi olduğunda uzun süreli hastalık kontrolü sağlanabilir.
Bununla birlikte metastaz bulunması, kanser hücrelerinin prostat dışına çıktığını gösterir. Bu nedenle her hastada tam iyileşme garantisi verilemez. Tedavinin amacı hastalığı mümkün olduğunca uzun süre kontrol altında tutmak, yeni metastazların gelişmesini geciktirmek ve yaşam kalitesini korumaktır.
Sonuç
Oligometastatik prostat kanseri, prostat kanserinin sınırlı sayıda bölgeye yayıldığı özel bir hastalık durumudur. Günümüzde etkili hormon ilaçları, prostata yönelik radyoterapi ve metastazlara uygulanan hassas radyoterapi sayesinde hastalık birçok hastada uzun süre kontrol altında tutulabilmektedir.
Ameliyat bazı seçilmiş hastalarda düşünülebilse de oligometastatik hastalıkta standart tedavi değildir ve yaşam süresine katkısı henüz kesinleşmemiştir. En uygun tedavi; hastalığın yayılımı, tümörün özellikleri, hastanın genel sağlık durumu ve beklentileri birlikte değerlendirilerek kişiye özel planlanmalıdır.
Prostat kanseri hakkında detaylı bilgi için Prostat Kanseri sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
